Zelfgemaakte, niet commercieel uitgebrachte achtergrondmuziek in horeca? Geen Sena!

11 August 2025
Geen categorie
0 Comments
backstagelegal

Heb je voor zelfgemaakte, niet-uitgebrachte achtergrondmuziek een Sena-licentie nodig? Nee, zo oordeelde Rechtbank Gelderland in haar vonnis van 30 juli 2025 (ECLI:NL:RBGEL:2025:6175).

Het is een vraag die de gemoederen in de horeca nog weleens bezighoudt: wanneer moet je nou wel of niet aan Buma en Sena betalen? Er zijn namelijk uitzonderingen op de hoofdregel. Om goed te begrijpen wat het beoordelingskader is en te laten zien dat je niet altijd hoeft af te tikken, ook al wordt daar tot aan een procedure toe aan vastgehouden, bespreken wij in dit artikel de recente rechtspraak.

Stichting ter Exploitatie van Naburige rechten a.k.a. Sena

Sena is op grond van artikel 15 lid 1 van de Wet op de naburige rechten (“Wnr“) aangewezen als de rechtspersoon die exclusief is belast met de inning en de verdeling van de zogenaamde ‘billijke vergoedingen’ als bedoeld in artikel 7 Wnr:

Een voor commerciële doeleinden uitgebracht fonogram of een reproduktie daarvan kan zonder toestemming van de producent van het fonogram en de uitvoerende kunstenaar of hun rechtverkrijgenden worden uitgezonden, openbaar maken door middel van doorgeven via de kabel of langs andere weg, dan wel op een andere wijze openbaar gemaakt, mits daarvoor een billijke vergoeding wordt betaald. Het in het eerste volzin bepaalde is niet van toepassing op het beschikbaar stellen voor het publiek van een dergelijk fonogram.
Voor de toepassing van het eerste lid wordt onder een voor commerciële doeleinden uitgebracht fonogram mede begrepen een fonogram dat beschikbaar wordt gesteld voor het publiek.

[…]

Feiten

Het volgende speelde zich af:

In deze rechtszaak gaat het om een uitbater die zelfgemaakte, niet commercieel uitgebrachte muziek liet horen in zijn restaurant.
Op 20 maart 2024 kreeg de restauranthouder een controle van Sena.
In zijn Rapport Buitendienst schrijft de relatiemanager: “Muziekgebruik geconstateerd. Factuur + BVL opgemaakt met ingang van 1-1-2024. Sena Horeca achtergrondmuziek 400m2”
Op 31 mei 2024 stuurt Sena een factuur ter zake van “Horeca achtergrondmuziek” voor het jaar 2024, voor een totaalbedrag van € 1.845,15. In het factuurbedrag is een korting begrepen, die vervalt bij niet tijdige betaling van de factuur.
Op 18 juli 2024 heeft Sena een aanmaning gestuurd aan voor de betaling van een bedrag van € 2.767,58 exclusief de eerder verleende korting.
De restauranthouder heeft bezwaar gemaakt tegen de factuur.
Sena heeft vervolgens geschreven: “Geen Buma, echter wel sowieso Sena licentie nodig voor openbaar maken van muziek. Ook door uzelf gecomponeerde muziek is niet “rechtenvrij voor Sena”.
De restauranthouder is het daar niet mee eens en Sena begint daarom een procedure.

Kern van het geschil over zelfgemaakte achtergrondmuziek

Het geschil tussen partijen draait in de kern om de vraag of de restauranthouder de billijke vergoeding van artikel 7 Wnr aan Sena verschuldigd is voor het laten horen van achtergrondmuziek in zijn restaurant. Tussen partijen is het blijkbaar niet in geschil dat het muziek betreft dat door de (indirect) bestuurder van het restaurant, zelf is gecomponeerd, geproduceerd en uitgevoerd. De muziek is alleen voor het gebruik binnen het restaurant geproduceerd en is niet beschikbaar voor andere mensen.

Juridische uitgangspunten met betrekking tot muziek

Naburige rechten zijn de rechten van onder meer uitvoerend kunstenaars en fonogrammenproducenten. Deze rechten zijn geregeld in richtlijnen van de Europese Unie (EU), waaronder de zogenaamde Verhuurrichtlijn en de Wet op de naburige rechten.

Naburige rechten

Het naburig recht van de uitvoerend kunstenaar houdt in dat hij het uitsluitend recht heeft om toestemming te verlenen voor onder meer het openbaar maken van zijn uitvoering.

Het naburig recht van de fonogrammenproducent houdt in dat hij het uitsluitend recht heeft om toestemming te verlenen voor onder meer het openbaar maken van door hem vervaardigde fonogrammen of wel “masters”.

Billijke vergoeding

Artikel 7 lid 1 Wnr bepaalt, in overeenstemming met het corresponderende artikel 8 lid 2 Verhuurrichtlijn (onder meer) dat een voor commerciële doeleinden uitgebracht fonogram, zonder toestemming van de producent van het fonogram en de uitvoerende kunstenaar, kan worden openbaar gemaakt, mits daarvoor een billijke vergoeding wordt betaald. Die vergoeding moet aan Sena worden betaald. Sena heeft wat dat betreft een exclusief recht in Nederland.

Voor handelsdoeleinden uitgegeven fonogrammen

In de Verhuurrichtlijn staat dat het voor dit vergoedingsrecht en dus de betalingsplicht moet worden uitgegaan van “voor handelsdoeleinden uitgegeven fonogrammen“. Sena heeft echter geen concrete rechtsfeiten gesteld waaruit blijkt dat de achtergrondmuziek fonogrammen zijn die voor commerciële doeleinden zijn uitgebracht.

De omstandigheden dat zelfgemaakte achtergrondmuziek niet beschikbaar is voor derden, wijst volgens de rechter juist op het tegendeel. Hoe ze dit hebben gesteld en bewezen, blijkt helaas niet uit de zaak.

Beschikbaar voor het publiek?

Op grond van artikel 7 lid 2 Wnr geldt verder dat onder een fonogram dat beschikbaar wordt gesteld voor het publiek geldt als een voor commerciële doeleinden uitgebracht fonogram. Dan moeten we even speuren in de wet, omdat de definities (dus de uitleg van bepaalde termen) voorin staat.

In artikel 1 aanhef en onder m Wnr is beschikbaar stellen voor het publiek gedefinieerd als: per draad of draadloos voor leden van het publiek beschikbaar stellen op zodanige wijze dat zij daartoe op een door hen individueel gekozen plaats en tijd toegang toe hebben.

Volgens de toelichting van de wetgever op de Wet op de naburige rechten is het doel van deze bepaling dat wanneer een fonogram via bijvoorbeeld het internet voor het publiek op zodanige wijze beschikbaar wordt gesteld dat zij daartoe op een door hen individueel gekozen plaats en tijd toegang toe hebben, het fonogram wordt beschouwd als voor commerciële doeleinden uitgebracht.

Dit geldt ook als er feitelijk geen commerciële intenties aan het beschikbaar stellen van het fonogram ten grondslag hebben gelegen.

Met andere woorden: het gaat dus niet om de bedoeling van je track, maar om de vraag of andere mensen jouw track kunnen beluisteren waar en wanneer zij dat willen.

Pijnpunt van het standpunt van Sena

Het pijnpunt van Sena is natuurlijk dat zij nu ook geld wil zien voor muziek die iemand zelf heeft gemaakt, misschien juist wel om niet aan Sena te hoeven betalen. De onderhavige muziek lijkt daarom ook niet bij Sena te zijn aangemeld. Het standpunt van Sena staat in rechtsoverweging 4.7:

“Sena stelt tot slot dat uit de uitspraak van de Hoge Raad van 17 juli 2020 volgt dat de term “rechten-inclusieve muziek” niet meer bestaat. Volgens Sena betekent dit dat ook zelfgecomponeerde en -geproduceerde muziek niet rechtenvrij is en dat daarvoor een billijke vergoeding verschuldigd is.”

De kantonrecht zegt dan: ja, dat klopt wel. Maar het gaat hier niet om een commercieel uitgebracht fonogram. Dus: geen vergoeding aan Sena verschuldigd. Het maakt daarbij niet uit of de muziek via een commercieel muzieksysteem als Beat Box is afgespeeld.

Wanneer is iets ‘achtergrondmuziek’?

Ook gaat het standpunt van Sena niet op dat de restauranthouder achtergrondmuziek afspeelt om de sfeer in het restaurant te bevorderen en zodoende meer omzet te genereren. Het is daarbij overigens nog maar de vraag of de muziek in restaurants altijd als achtergrondmuziek kan worden gekwalificeerd. In dit superinteressante ar t ikel van Timo Pisart voor 3voor12 wordt uit de doeken gedaan hoe sommige sterrenrestaurants hun muziek kiezen.

Commercieel doel vereist beschikbaarheid voor het publiek

Het enkel met een commercieel doel ten gehore brengen van een fonogram doet het fonogram niet, zo overweegt de kantonrechter in rechtsoverweging 4.9, van kleur verschieten dat het fonogram daardoor voor commerciële doeleinden is uitgebracht. Daarvoor is op z’n minst noodzakelijk dat het fonogram publiekelijk beschikbaar is. Daarvan is in deze concrete zaak niet gebleken. De vorderingen van Sena worden daarom afgewezen.

Op zich fijn en ook wel logisch; als je zelf muziek maakt en deze niet uitbrengt, waarom zou je dan aan Sena moeten betalen, zodat zij het geld aan iemand anders kan geven?

Verschil met auteursrecht

Let op: deze zaak gaat dus over andere rechten dan het auteursrecht. Dat is er namelijk voor auteurs, zoals componisten en tekstschrijvers. Ik noem dat altijd de theorie van muziek, dus wat we kunnen zien. Bij auteursrecht moet je denken aan uitgevers, Buma en de term “werk”. Naburige rechten gaat over de praktijk, dus wat wij kunnen horen. Hierbij moet je denken aan artiesten, platenlabels, Sena en de termen “uitvoering” en “opname” of wel masterrechten:

Meer lezen over collectief rechtenbeheer in Nederland en Sena in het bijzonder?

Wil je meer weten over het systeem van collectief rechtenbeheer? Check dan deze artikelen van muziekrechtspecialist Sander Petit:

Juridisch advies of bijstand in rechtszaak nodig?

Ben jij aangeslagen door Sena en heb je na het lezen van voorgaande artikelen juridisch advies nodig? Of ben je gedagvaard en wil je dat ons team van specialisten je daarin bijstaat? Neem snel contact op.