Op 4 december 2025 verscheen een uitspraak van het Europese Hof van Justitie in de Mio vs. Konektra-zaak die grote gevolgen heeft voor het beoordelingskader voor auteursrechtinbreuk. De zaak is daarmee relevant voor iedereen in de creatieve sector. Het geschil ging over meubels, onder andere een Zweedse designtafel, maar de principes die het Hof formuleerde, gelden voor alle creatieve werken, inclusief jouw muziek, foto’s, video’s en ontwerpen.

De manier waarop gekeken wordt naar auteursrechtinbreuk is fundamenteel anders geworden. En dat heeft directe gevolgen voor hoe je werkt met inspiratie en bestaand materiaal.

Eerst even de basis: wanneer is jouw werk beschermd?

Om auteursrechtelijk beschermd te zijn, moet je “werk” twee dingen hebben:

1. Het moet een oorspronkelijke creatie zijn

Het werk dient een eigen intellectuele schepping van de auteur te vormen. Dat betekent: jouw werk laat zien wie jij bent als maker en vereist jouw eigen arbeid, dus geen AI. Het geeft uitdrukking aan jouw vrij en creatieve keuzes in bijvoorbeeld melodie, harmonie, ritme, arrangement, of tekst.

2. Het moet jouw persoonlijke stempel dragen

Je werk moet iets van jou weerspiegelen, waardoor er een persoonlijke stempel ontstaat. Niet elke gemaakte keuze telt hiervoor. Wanneer een werk aan technische keuzes is gebonden of omdat regels dit zo voorschrijven, en er geen ruimte is voor creatieve keuzes, dan kan je niet spreken van een beschermd werk onder het auteursrecht.

Een fiets heeft nu eenmaal wielen, een frame, een stuur en een zadel; dat is functioneel bepaald. Maar als de ontwerper bewust kiest voor een opvallende framevorm, bijzondere lijnen of een eigen manier waarop de onderdelen visueel samenkomen, kan die vormgeving een persoonlijke, creatieve signatuur hebben. In dat geval kan ook een fiets auteursrechtelijk beschermd zijn.

Kies je voor een standaard vierkwartsmaat of een akkoordenschema dat duizenden nummers gebruiken? Dan is het hoogstwaarschijnlijk geen creatieve keuze. Maar een specifieke wending in de melodie of een unieke ritmische patroon? Dat kan wel een creatieve keuze zijn.

Modellenrecht vs. Auteursrecht: regel-uitzondering-relatie?

In deze zaak ging het over meubels die ook modellenrechtelijk beschermd waren. Hoe verhoudt het modellenrecht zich dan tot het auteursrecht? Nou, er bestaat geen hiërarchie tussen de verschillende soorten bescherming.

“Bijgevolg dient te worden geoordeeld … dat de oorspronkelijkheid van voorwerpen van toegepaste kunst moet worden beoordeeld aan de hand van dezelfde vereisten als die welke gelden voor de beoordeling van de oorspronkelijkheid van andere soorten voorwerpen.”[1]

Een werk hoeft dus niet aan strengere eisen te voldoen voor auteursrecht, wanneer zij ook onder het modellenrecht beschermd wordt en visa versa. De lat ligt overal even hoog (of laag).

De beoordeling van oorspronkelijkheid

Bij de beoordeling van de oorspronkelijkheid van toegepaste kunst moet rekening worden gehouden met het gebruikskarakter van deze werken. Een gebruiksvoorwerp kan auteursrechtelijk beschermd zijn, ook wanneer het ontwerp deels technisch is bepaald, mits de maker door vrije en creatieve keuzes zijn persoonlijkheid in het werk tot uitdrukking brengt. ^[2] Niet elke vrije keuze is echter creatief.

Voorbeeld van niet-creatieve keuzes

Denk aan een stoel. De zithoogte wordt grotendeels technisch bepaald door de hoogte van een tafel en gemiddelde lengte van een persoon, daar zit verder weinig keuze in. Maar de ontwerper kan wel vrij kiezen voor de vorm van de poten, het materiaal, de hoek van de rugleuning en de kleur. Toch is daarbij niet elke vrije keuze meteen creatief. Als je simpelweg kiest voor vier rechte poten omdat dat het makkelijkst is, of voor zwart omdat dat het goedkoopst is, dan geeft dat het werk geen persoonlijk karakter.

Uniek en persoonlijk karakter

Alleen keuzes die het werk een uniek en persoonlijk karakter geven, zijn belangrijk. Technische keuzes of keuzes zonder creatief element tellen niet mee.[3] De rechter zal daarom eerst vaststellen welke keuzes daadwerkelijk creatief zijn gemaakt en deze beoordelen, zonder meteen aan te nemen dat ze creatief zijn. [4]

Proces, motivatie en bedoeling an sich zijn niet beschermd

Het creatieve proces, de bedoeling en de inspiratie van de maker zijn op zichzelf niet beschermd, maar zijn wel relevant als ze duidelijk zichtbaar zijn in het werk. Ze kunnen meewegen bij de beoordeling van de oorspronkelijkheid, maar het feit dat ze aanwezig zijn, maakt het werk nog niet automatisch oorspronkelijk.[5]

Hoe kan dat? Stel: een muzikant ontwikkelt een nieuw snaarinstrument omdat hij niet gebonden wilde zijn aan de standaard akkoorden en klanken van een gitaar. Hij wilde een breder klankenpalet en andere harmonische mogelijkheden.

Die motivatie, het willen doorbreken van muzikale conventies, is op zich niet beschermd. Ook het feit dat hij jarenlang experimenteerde met bestaande instrumenten, maakt het instrument niet automatisch auteursrechtelijk beschermd. Eenzelfde bedoeling kan dus niet leiden tot auteursrechtinbreuk.

Concrete creatieve keuzes zijn wel beschermd

Wat wel telt: de concrete vormgevingskeuzes die zichtbaar zijn in het eindresultaat. Hoeveel snaren plaatste hij? Hoe positioneerde hij ze? Welke vorm gaf hij de klankkast? Welke materialen koos hij? Als die keuzes deels technisch bepaald zijn (de spanning van snaren, akoestische principes), dan tellen die niet mee. Maar als hij door vrije creatieve keuzes, bijvoorbeeld een asymmetrische klankkast, een ongebruikelijke plaatsing van de snaren, of een verrassende combinatie van materialen, zijn persoonlijke visie in het instrument zichtbaar heeft gemaakt, dan wordt dat meegenomen in de vraag of het werk auteursrechtelijk beschermd is.

Wat als er sprake is van auteursrechtinbreuk? 

Om te bepalen of iemand auteursrechtinbreuk pleegt, is de belangrijkste vraag of creatieve elementen van het beschermde werk herkenbaar zijn overgenomen in het vermeende inbreukmakende werk.[6]

Belangrijk om te weten: de algemene visuele indruk of de mate van oorspronkelijkheid van het werk is niet doorslaggevend bij auteursrecht, anders dan bij modellenrecht, waar die indruk wel een rol speelt. Zoals Dirk Visser opmerkt:

“Met deze laatste zin lijkt het in Nederland sinds 1995 gehanteerde ‘totaal-indrukken’-criterium voor auteursrechtinbreuk van tafel.”[7]

Dit betekent concreet dat de rechter zal kijken naar:

1. Zijn er oorspronkelijke creatieve elementen van het werk zonder toestemming gebruikt?
2. Zijn deze elementen, die de persoonlijkheid van de auteur laten zien, herkenbaar overgenomen?[8]

Auteursrechtinbreuk ontstaat namelijk zodra een werk zonder toestemming van de auteur wordt gebruikt, ook als het gebruik slechts een klein deel van het werk betreft, zolang dat deel de eigen intellectuele schepping van de auteur tot uitdrukking brengt.^[9]

Is het nieuw of vanzelfsprekend? 

Het Hof gebruikte de uitdrukking ‘uniek’ nog niet eerder, maar het idee is dat een auteur door creatieve keuzes zijn persoonlijkheid kan laten zien en zo een werk kan maken dat anders is dan wat anderen onafhankelijk van hem hebben gemaakt.[10]

Om auteursrechtelijke bescherming te krijgen, moet het werk een eigen, herkenbare verschijning hebben. Het mag dus geen directe kopie of kloon zijn van iets dat al bestaat, en het mag ook niet triviaal of banaal zijn. Dat wil zeggen dat het werk niets bijzonders toevoegt, bijvoorbeeld standaardvormen of veelgebruikte elementen. Omgekeerd; auteursrechtinbreuk kan niet gestoeld zijn op hele toevallige- of standaard overeenkomsten tussen twee werken.

Beoordelingskader

Bij de beoordeling kijkt de rechter concreet en objectief naar de creatieve keuzes van de maker en hoe deze zichtbaar zijn in het werk. Dit betekent dat je kunt laten zien wat de maker zelf heeft bedacht, en hoe dit het werk onderscheidt van andere werken.

• Identieke kopie of eigen versie?

Een identieke kopie krijgt geen auteursrecht. Een eigen versie kan wel beschermd zijn, zolang de maker voldoende creatieve keuzes heeft toegevoegd. Denk bijvoorbeeld aan een ‘zuivere’ cover van een nummer. Het één-op-één overnemen van een songtekst en compositie levert geen auteursrecht op, maar een eigen versie van een bestaand nummer kan weldegelijk auteursrechtelijk beschermd zijn, en tegelijkertijd een bewerking.

• Bewerking van een bestaand werk?

Kleine aanpassingen volstaan doorgaans niet om van een werk een zelfstandig werk te maken. Bij een bewerking kan je bijvoorbeeld denken aan een vertaling. Houd er rekening mee dat een bewerking zonder toestemming een inbreuk vormt. Doen De Kapotte Kachels hierbij een belletje rinkelen over een bewerking op het nummer Take a Chance on Me’ van ABBA? Lees hierover meer op Backstage Legal: Carnavalshits: inbreukmakend of een ‘leuke’ parodie?

Kortom: het werk moet een duidelijk eigen karakter hebben en het resultaat zijn van zichtbare creatieve keuzes. En daarbij zal waarschijnlijk steeds vaker gevraagd worden om een duidelijke toelichting te geven op elk creatief element.

Wat is de betekenis voor auteursrechtinbreuk in Nederland?

Sinds 1995 hanteerde Nederland voor een auteursrechtinbreuk het criterium van de overeenstemmende totaalindrukken: er is geen inbreuk als voldoende afstand werd genomen van het oorspronkelijke werk, met veel nadruk op verschillen tussen werken.[11] In de praktijk werd dus altijd veel waarde gehecht aan de verschillen tussen de werken.

“Het hof kwam na bespreking van en aantal verschillen tot de conclusie dat op grond van die verschillen, in samenhang beschouwd, de totaalindrukken van de producent van partijen als zodanig verschillend waren dat van een inbreuk op auteursrecht of modelrecht geen sprake was.”[12]

De auteursrechtelijk beschermde trekken of elementen waren daarbij bepalend, maar onbeschermde elementen speelde een rol spelen als ze deel uitmaken van een originele combinatie van elementen.[13]

Koerswijziging

Met het arrest Mio/Konektra komt er een koerswijziging. De vraag is of de vrije en creatieve keuzes van het oorspronkelijke werk zijn overgenomen en herkenbaar terugkeren. Rechters zullen niet meer primair kijken naar verschillen of de totaalindruk.

Ze vragen: zijn specifieke creatieve elementen van het origineel herkenbaar overgenomen? Daarmee wordt er aangesloten bij de benadering van Infopaq I en Pelham, waarbij het o.a. ging over het overnemen van een sample van ‘slechts’ twee seconden.

Gezien de lijn in het Pelham-arrest ligt het voor de hand dat zelfs kleine, maar duidelijk identificeerbare overnames van dergelijke elementen als inbreuk kunnen worden aangemerkt.

Remixen

Daarnaast geldt ook dat het Hof aansluiting vindt bij de zaak Philips/Lidl van de Hoge Raad in 2023.[14] Het eventuele auteursrecht op een bewerking is slechts beperkt tot de elementen die de bewerking aan het origineel toevoegen en die aan de werktoets voldoen:

“Indien de bewerking aan de werktoets voldoet en daarnaast voldoende auteursrechtelijk beschermde trekken of elementen van het oorspronkelijke werk bevat, is de bewerking zowel een zelfstandig werk waarop het auteursrecht van de bewerker rust, als een verveelvoudiging van het oorspronkelijke werk, waarop het auteursrecht van de maker van het oorspronkelijke werk rust.”

Let dus wel op: op het moment dat het auteursrecht op het oorspronkelijke werk en het auteursrecht op de bewerking in één hand zijn, kan de auteursrechthebbende beide auteursrecht in brengen tegen een derde. Dat beide auteursrechten in één hand zijn, betekent nog niet dat het auteursrecht op de bewerking ook het auteursrecht op het oorspronkelijke werk omvat.

Wanneer een componist ook een remix (bewerking van de compositie) heeft gemaakt en daarmee beide auteursrechten bezit, kan hij tegen een derde optreden die bijvoorbeeld elementen van het originele lied én de remix gebruikt.

Afweging

De beoordeling van gewijzigde elementen in een remix vereist dus een nauwkeurige afweging:

• Zijn de wijzigingen ‘groot’ genoeg om als zelfstandig werk te gelden, of zijn ze zo beperkt dat geen apart auteursrecht ontstaat?
• Wanneer meerdere producers samenwerken aan een track en één van hen maakt later een remix, kan deze producer zich dan mogelijk alleen beroepen op het auteursrecht van de remix? Dit zal afhankelijk zijn van de mate van zelfstandigheid van de toevoegingen en de afspraken tussen de makers.

Conclusie

Kortom, de bescherming van een bewerking hangt sterk af van de omstandigheden van het geval. Vrije, creatieve toevoegingen krijgen de hoofdrol, maar de exacte verdeling van auteursrechten tussen originele elementen en bewerkingen moet per situatie worden beoordeeld.

Een nieuwe realiteit

Het gebruik van een bestaand nummer, compositie of songtekst als inspiratie kan steeds vaker tot juridische problemen leiden, waar de rechter nog zijn handen vol aan gaat hebben.

Maar heb jij geen zin in auteursrecht drama? Wij zorgen dat jij niet verstrikt raakt in het juridisch geneuzel. Jij focust op de creativiteit, wij fixen de rest.

Dit artikel is geschreven naar aanleiding van het arrest van het Europese Hof van Justitie van 4 december 2024 in de gevoegde zaken C-762/22 (Mio/Asplund) en C-763/22 (Konektra/USM Haller), en bouwt voort op eerdere rechtspraak.

Vragen over het beoordelingskader voor auteursrechtinbreuk?

We kunnen ons voorstellen dat het nieuwe beoordelingskader voor auteursrechtinbreuk mogelijk een ander licht op jouw zaak schijnt. Wil je hier meer over weten of een analyse en advies? Neem gerust contact op om de mogelijkheden te bespreken. Wij zitten voor je klaar en helpen je snel op weg.

De Soundtrack:

[1]  EU HvJ, 4 december 2025, ECLI:EU:C:2025:941 – ov. 57 (Mio-case).

[2] EU HvJ, 4 december 2025, ECLI:EU:C:2025:941 – ov. 63 (Mio-case).

[3] EU HvJ, 4 december 2025, ECLI:EU:C:2025:941 – ov. 82 (Mio-case).

[4] EU HvJ, 4 december 2025, ECLI:EU:C:2025:941 – ov. 65 (Mio-case).

[5] EU HvJ, 4 december 2025, ECLI:EU:C:2025:941 – ov. 75 (Mio-case).

[6] EU HvJ, 4 december 2025, ECLI:EU:C:2025:941 – ov. 86 (Mio-case).

[7] D. Visser, “Maar wat betekent ‘de persoonlijkheid van de auteur weerspiegelen’ precies?”, 4 december 2025 – Mr. Online

[8] EU HvJ, 4 december 2025, ECLI:EU:C:2025:941 – ov. 86 (Mio-case).

[9] EU HvJ, 4 december 2025, ECLI:EU:C:2025:941 – ov. 86 (Mio-case).

[10] EU HvJ, 4 december 2025, ECLI:EU:C:2025:941 – ov. 55 (Mio-case).

[11] HR 29 december 1995, NJ 1996/546 m.nt. DWFV (Decaux/Mediamax) en later HR, 29 november 2002, ECLI:NL:HR:2002:AE8456 (Accordo/Tros)

[12] HR 29 december 1995, NJ 1996/546 m.nt. DWFV (Decaux/Mediamax)

[13] Auteursrecht (R&P nr. IE2) 2025/4.13A:4.13A Vergelijking van totaalindrukken: nadere begrenzing

[14] HR 7 juli 2023, ECLI:NL:HR:2023:1070 (Philips/Lidl)