Zit er auteursrecht op een foto? Grote kans van wel. En als dat het geval is en iemand anders wil de foto gebruiken, betekent dat vaak dat je toestemming nodig hebt van de maker. Maar wat als je dat niet doet of het bent vergeten?

Nou, dan kan het zo zijn dat je door de maker wordt aangesproken, dat je inbreuk maakt op zijn auteursrecht, maar het kan ook zijn dat een claimbedrijf zoals Visual Rights Group (voorheen Permission Machine) je aanschrijft met daarbij een flinke rekening.

Zo kreeg een vrachtwagenbedrijf een rekening van bijna €1.000 voor het gebruik van een foto. Van hun eigen vrachtwagen. De foto was gemaakt door een ANP-fotograaf en zonder toestemming op de website gezet. Het bedrijf dacht dat het phishing was en negeerde de mails. Grote fout. Want Visual Rights Group, de afzender van die mails, meende dit serieus. En de rechter gaf hen gelijk.

Dit is een knap staaltje werk van een auteursrecht-trol. Maar wat houdt dat precies in? Wij leggen het je uit.

Een auteursrechttrol gaat actief op zoek naar auteursrechtinbreuken

Merkeigenaren gebruiken al jaren Google Alerts om inbreuken op te sporen. Wordt hun merk zonder toestemming gebruikt, denk aan een nep-parfum dat zich voordoet als Dior Sauvage, dan volgt een sommatiebrief met een duidelijke boodschap: stop ermee en haal het offline. Logisch, want de inbreuk moet worden gestaakt.

Een auteursrecht-trol werkt net even anders. Die stuurt namelijk niet actief aan op het verwijderen van de foto, maar wil direct geld zien. Ze houden zich bezig met het dreigen met procedures en het claimen van schadevergoedingen: er is inbreuk gemaakt omdat er geen toestemming is gevraagd of de naam van de fotograaf ontbreekt, en in plaats van te eisen dat de inbreuk wordt gestaakt, wordt er gestuurd op het betalen van een licentie. Betaal je niet? Dan stappen ze naar de rechter.

Dit actieve speurwerk doen bedrijven als Visual Rights Group voor hen.

Visual Rights Group: wie zijn ze?

Visual Rights Group beheert onder andere auteursrechten van meerdere rechthebbenden, waaronder foto’s van individuele fotografen die zijn overgedragen aan het Vlaamse persagentschap Belga News Agency en de Nederlandse ANP. Zij verkrijgen dan een volmacht voor:

(i) het verstrekken van licenties voor toekomstig én verleden gebruik en

(ii) het optreden in rechte tegen auteursrechtelijke inbreuken.

Door middel van ‘tracking technologie’ speuren zij het internet af naar mogelijk inbreukmakend gebruik van foto’s. En hun verdienmodel? Dat bestaat uit de volgende bedragen:[1]

Visual Rights Group is niet bang om naar de rechter te stappen om haar gelijk en haar geld te krijgen. Dat lukt ook vaak. Een leuke nuance daarin kan gevonden worden in de standpunten van de Vlaamse rechter en de Nederlandse rechter.

De Rechtspraak: België vs. Nederland

Rechtbank van Gent – 2021[2]

De Belgische rechtbank in Gent oordeelde in 2021 dat Permission Machine een auteursrecht-trol is. Permission Machine speurt naar mogelijk inbreukmakend gebruik van foto’s, en biedt aan de vermeende gebruiker een zogenaamde licentie tegen zelf vastgestelde voorwaarden aan, onder dreiging van een behoorlijke schadevergoeding. (Een werkwijze die, zoals is vastgesteld in Nederland, nog altijd niet is aangepast.)

Het verdienmodel van de auteursrechttrol

En het verdienmodel? Dat zit in het opspeuren van auteursrechtinbreuken, bijvoorbeeld het gebruik zonder de naamsvermelding van de fotograaf en/of rechthebbende, en licenties aanbieden en verstrekken. Dit is volgens de rechtbank in Gent de verkeerde focus van de onderneming. De focus zou moeten liggen op het voorkomen van inbreuken, niet op het genereren van inkomsten uit fouten.

Belga News Agency

Belga News Agency gaf Permission Machine een volmacht om namens hen op te treden, voor zowel het uitgeven van licenties (ook met terugwerkende kracht) als het instellen van rechtszaken bij inbreuken.

Het gevolg? Permission Machine heeft er geen belang bij dat de foto offline gaat. Ze willen juist dat je een licentie afneemt. Dat zie je terug in hoe ze communiceren: in plaats van een sommatiebrief om de inbreuk te stoppen, ontvang je een factuur met de mededeling: “Hou de licentienota en deze e-mail goed bij: deze gelden als bewijs van uw licentie.”

Met andere woorden: je hebt nog niet eens ja gezegd, maar je krijgt wel al een licentie opgestuurd, waar je niet om hebt aangevraagd.

Handhavingsrichtlijn

De Handhavingsrichtlijn bepaalt dat rechtsmiddelen eerlijk en billijk moeten zijn, met waarborgen tegen misbruik. De Gentse rechtbank oordeelde dat Permission Machine, nu dus Visual Rights Group, deze grens overschrijdt: het opsporen van inbreuken is door Permission Machine in de eerste plaats bedoeld om hieruit munt te slaan, terwijl de stopzetting van de inbreuk niet als prioriteit wordt beschouwd. [3]

Anno 2026 oordeelt de Nederlandse rechter in het voordeel van de auteursrecht-trollen, en is de commerciële keten nog altijd niet doorbroken. Sterker nog, de gebruiker is nog altijd ‘driedubbel de pineut’, als er geen licentie/toestemming is, er geen naam bij het werk staat en het werk wordt aangepast.[4]

In Nederland – Rechtbank Zeeland-West-Brabant[5]

En dan, vorige maand. Een Nederlands vrachtwagenbedrijf had een foto gebruikt van zijn eigen vrachtwagen. De foto was echter gemaakt door een ANP-fotograaf en het bedrijf had nagelaten de naam van de fotograaf te vermelden. Auteursrechttrol Permission Machine schreef hen aan, meerdere keren. Het bedrijf reageerde niet, omdat ze dachten dat het om phishing ging en was niet bekend met het fenomeen van de auteursrechttrol. De foto daarentegen werd wel verwijderd.

De rechtbank oordeelde:

• Er was sprake van een auteursrechtelijk beschermd werk;
• Het bedrijf had geen toestemming gevraagd;
• Er was niet voldaan aan het vereiste van naamsvermelding; en
• Het verweer ‘ik ken Permission Machine niet’ (phishing-argument) werd verworpen.

En de kosten van dit grapje?

Dat het om een foto van hun eigen vrachtwagen ging, maakte het oordeel niet anders. De Nederlandse rechter kijkt naar het auteursrecht op de foto, niet naar de afgebeelde vrachtwagen.

Het bedrijf kreeg een veroordeling van in totaal € 938,39 (exclusief wettelijke rente), opgebouwd uit: ANP-standaardtarief (€ 181,50), opslag voor bewerkte foto (25% extra), opsporingskosten (€ 175), en proceskosten.

De opsporingskosten van € 175 werden toegewezen omdat deze redelijk werden geacht en niet betwist werden. Dus een kleine tip van Flip: maak hier altijd bezwaar tegen.

Waarom is de werkwijze van een auteursrechttrol zo problematisch?

Foto-auteursrechtclaims worden door een auteursrechttrol meestal ‘uitgevochten’ bij de kantonrechter. Daar mag in persoon geprocedeerd worden, zonder advocaat. Voor de aangesproken partij is dit vaak de eerste keer in de rechtbank. Je staat dan tegenover een ‘repeat player’ – een partij die dit tientallen keren per jaar doet. Dan sta je al 1-0 achter.

Dat wordt 2-0 wanneer de vordering minder is dan € 1.750, want dan staat er geen hoger beroep open. Tegelijkertijd is gebleken dat gerechtshoven een stuk coulanter (kunnen) zijn. Het hof Amsterdam oordeelde bijvoorbeeld dat een vergoeding van € 1.750 voldoende was, terwijl er € 20.746,77 was gevorderd.[6]

De kantonrechter lijkt te blijven aanhaken bij beweerdelijke standaardtarieven, die vervolgens nog eens worden verhoogd. Daar bovenop komen dus hoge proceskostenveroordelingen en opsporings- en administratiekosten. Dit gebeurt vaak omdat de hoogte van de kosten niet of onvoldoende wordt betwist door de gedaagde partij.

En hoewel een maker recht heeft op een passende schadevergoeding, ontstaat er in de praktijk een situatie waarin het verdienmodel draait om het uitlokken van inbreuken, niet om het beschermen van auteursrechten. De auteursrechttrol-game dus.

Maar voordat je in paniek raakt: er zijn ook situaties waarin een claim gewoon niet opgaat.

De uitzonderingen op het auteursrecht

Het is nog maar de vraag of auteursrechttrollen hun huiswerk wel doen. Want wat als er sprake is van een uitzondering op het auteursrecht, zoals een citaat, een hyperlink of embedden? In dat geval is een claim ongegrond.

Citaat – artikel 15a Auteurswet

Een foto als citaat is zeker denkbaar. Daarvoor is vereist dat de foto bijvoorbeeld het onderwerp is van het artikel of de blogpost. De foto mag niet louter als versiering dienen. Daarnaast moet de bron, de naam van de fotograaf of de auteursrechthebbende, worden vermeld, voor zover dat mogelijk is.

Hyperlinken en embedden – artikel 12 Auteurswet & HvJ EU Svensson

In de meeste gevallen is voor het plaatsen van een hyperlink of embedded link geen toestemming vereist. Een hyperlink is waarschijnlijk bekend: een klikbare verwijzing in een digitaal document of op een website die je direct naar een andere webpagina, bestand of locatie brengt. Embedden is iets minder vanzelfsprekend: daarbij neem je een fragment van een andere website of applicatie, meestal een foto of video, op in je eigen site of applicatie.

Waarom is hiervoor geen toestemming nodig? De foto is al eerder openbaar gemaakt met toestemming van de rechthebbende en in beginsel is een hyperlink of embedded link geen nieuwe openbaarmaking. Let er wel op dat die openbaarmaking ook rechtmatig was. Foto’s achter een betaalmuur, waarvoor bijvoorbeeld een abonnement vereist is, mogen niet zonder toestemming worden gebruikt als hyperlink of embedded link. In dat geval is het namelijk wel een nieuwe openbaarmaking onder artikel 12 Auteurswet.

Wat kun je doen als je een sommatiebrief (van een auteursrechttrol) ontvangt?

Niets doen is geen optie. Dit soort organisaties stappen echt naar de rechter. Ook kunnen wij geen succes garanderen, maar het is in ieder geval verstandig om het volgende te doen:

1. Verwijder het materiaal (de foto) direct

Zorg dat de inbreuk stopt. Haal de foto offline en documenteer wanneer je dit hebt gedaan.

2. Vraag naar de ‘chain of title’ en volmacht

Check altijd of er wel auteursrecht op de foto zit, wie de rechthebbende is en of de claimende partij het recht heeft om de rechthebbende te vertegenwoordigen.

3. Betwist de hoogte van de schadeclaim

De gevorderde bedragen zijn vaak buitensporig hoog. Ga hier niet zomaar mee akkoord. Maak bezwaar tegen de opsporingskosten – deze zijn vaak geautomatiseerd en dus veel lager dan geclaimd.

4. Bied onvoorwaardelijk een redelijke vergoeding aan

Stel een reële, gebruikelijke vergoeding voor op basis van marktconforme licentietarieven. Voeg een kleine opslag toe voor opsporingskosten (bijvoorbeeld €50-100), maar accepteer geen exorbitante bedragen.

5. Betaal deze vergoeding meteen

Dit klinkt misschien gek, maar door direct te betalen verschuif je het procesrisico naar de auteursrechttrol. Het is namelijk veel minder aantrekkelijk om enkel te procederen over de hoogte van een schadevergoeding als de inbreuk niet betwist is en er al een redelijk bedrag is betaald. De kans dat de trol zijn proceskosten volledig vergoed krijgt, is in zo’n geval erg klein.[7]

Tot zover de rechten van de fotograaf. Er staat namelijk vaak ook nog iemand op die foto.

Modellen

Leuk en aardig, dat auteursrecht van de fotograaf, maar modellen staan natuurlijk voor de camera en daarmee ook vaak genoeg op de foto. En die hebben ook wel degelijk rechten, zoals hun portretrecht. Daaronder valt soms ook de mogelijkheid om de foto’s zelf te gebruiken.

Sta jij herkenbaar op een foto, dan kan je je in sommige gevallen verzetten tegen publicatie daarvan. Ook als je niet de maker bent en dus geen auteursrecht hebt.

Hoe dat zit, hangt af van de situatie:

1. In opdracht gemaakt portret

Is de foto in opdracht van het model gemaakt, dan mag de fotograaf de foto in principe niet openbaar maken zonder toestemming van het model.

2. Niet in opdracht (bijvoorbeeld portfolio of campagne)

Dan ligt het anders. De fotograaf heeft het auteursrecht en mag de foto gebruiken, tenzij het model een “redelijk belang” heeft om zich te verzetten.

En dat “redelijk belang” is waar het interessant wordt. Denk aan:

• Privacy (je wilt niet overal online verschijnen);
• Commerciële belangen (je gezicht wordt gebruikt zonder vergoeding); en
• Reputatie (je wordt gekoppeld aan een merk of context waar je niet achter staat).

Voor modellen is vooral dat commerciële aspect belangrijk. Je gezicht is je product. Wordt jouw foto gebruikt door een bedrijf voor marketing of campagnes zonder duidelijke afspraken of erger, zonder dat jij hiervan afweet? Dan kun je daar wél degelijk iets tegen doen.

Wil je meer weten over modellencontracten? Lees dan dit blog van Sander Petit.

Geen Visual Rights Group voor modellen

En waarom hoor je hier zo weinig over bij partijen zoals Visual Rights Group? Omdat hun hele model draait om het auteursrecht van de fotograaf, niet om portretrechten van afgebeelde personen. Zij innen voor de maker, niet voor het model. Maar dat betekent niet dat die rechten er niet zijn, ze worden alleen simpelweg niet gehandhaafd door dat soort partijen.

Sterker nog: in theorie kan er een gekke situatie ontstaan. Een bedrijf betaalt aan de fotograaf via een trol, maar kan alsnog een probleem krijgen met het model dat op de foto staat. En de fotograaf waarschijnlijk ook. Welkom in het auteursrechtelijke doolhof!

Niet negeren, wel slim aanpakken

Brief van een auteursrechttrol op de mat? Of twijfel je of jij (of jouw foto) ergens ineens opduikt waar dat niet de bedoeling was?

Geen paniek, maar ook: niet negeren. Neem contact op voor raad en daad.

[1]  https://visualrightsgroup.com/nl/tarieven-benelux-2022/

[2] Ondernemingsrechtbank van Gent, afdeling Gent, A/21/00722, 3 november 2021

[3] Verbod en evenredigheid in het intellectuele-eigendomsrecht (O&R nr. 150) 2024/5.3.2.5 – HvJ EU Mircom/Telenet.

[4] Mr. D. Visser in de aflevering van de rijdende rechter tussen Jetty en Permission Machine – 7 maart 2017.

https://www.ie-forum.nl/artikelen/rijdende-rechter-over-foto-van-gebroken-beschuit-met-muisjes + https://www.youtube.com/watch?v=8UL0IB8KlSM

[5] https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:RBZWB:2026:1023

[6] Hof Amsterdam, 15 oktober 2019, ECLI:NL:GHAMS:2019:3746

[7] AMI – tijdschrift voor auteurs-, media-, en informatierecht 2020/5

Vermoed je dat je te doen hebt met een auteursrechttrol? Neem contact op.